Spreidingswet
De instroom van asielzoekers in Nederland blijft hoog en de behoefte aan opvangplekken groeit. De overheid wil dat er voldoende opvangplekken zijn en dat het aantal asielzoekers eerlijk verdeeld wordt over de gemeenten in Nederland.
Daarom is er een wet waarin gemeenten en provincies meer verantwoordelijkheden in de opvang van asielzoekers krijgen. Die wet trad op 1 februari 2024 in werking en heet de Spreidingswet (Deze link gaat naar een externe website).
Wat betekent de Spreidingswet voor de gemeenten?
Doel van deze wet is om te komen tot voldoende opvangplekken en een evenwichtigere verdeling van asielopvang over provincies en gemeenten. Het creëren van opvangplekken voor vluchtelingen is niet meer vrijblijvend maar kan door de overheid worden opgelegd als een gemeente niet vrijwillig met een locatie komt.
Het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) blijft, net als nu het geval is, verantwoordelijk voor de begeleiding van vluchtelingen op de opvanglocatie.
Wat betekent de spreidingswet voor gemeente Maasdriel?
In Maasdriel is een opvanglocatie voor Oekraïense ontheemden bij Vakantiepark aan de Maas in Kerkdriel. De Spreidingswet betekent dat we in de regio samen moeten zorgdragen voor voldoende opvangplekken voor vluchtelingen. Wij spraken samen met de gemeenten West Maas en Waal en Zaltbommel af dat we samen de opvang van vluchtelingen verdelen. We bekijken samen wat we al doen en wat de mogelijkheden zijn. In het najaar van 2026 (waarschijnlijk in november) neemt het college hierover een besluit en is duidelijk wat de opgave voor Maasdriel wordt. Daarna moeten we aan de slag met het vinden van geschikte locaties om ook daadwerkelijk aan de opgave te kunnen voldoen. Het is dus nu nog niet bekend hoeveel vluchtelingen Maasdriel moet gaan opvangen en op welke locatie dat kan.
Trede 3 van de interventieladder
In de zomer van 2026 voerde het ministerie gesprekken met gemeenten die hun opgave nog niet hebben ingevuld. Gemeente Maasdriel wordt, net als veel andere gemeenten, op stap 3 geplaatst van de interventieladder. Deze stap heet actief toezicht. Dit betekent dat er in het najaar van 2026 een bestuurlijk gesprek wordt ingepland met de minister van Asiel en Migratie. Het doel ervan is om afspraken te maken over vervolgstappen. Voordat het college verdere stappen zet, bespreekt het eerst met de gemeenteraad hoe het vervolg eruitziet.
Maasdriel is hierin niet uniek, veel gemeenten in Nederland bevinden zich in dezelfde situatie. Door zelf keuzes te maken over hoe en waar opvang wordt gerealiseerd, kan Maasdriel zoveel mogelijk regie houden en de kans verkleinen dat het Rijk uiteindelijk zelf een locatie aanwijst.
Waarom wil Maasdriel meewerken aan de opvang van vluchtelingen?
Hier zijn 2 redenen voor:
- Maatschappelijke verantwoordelijkheid: De asielzoekerscentra in Nederland zitten al tijden overvol, er zijn enorme tekorten aan opvangplekken. De humanitaire nood is hoog. Wij bieden, net als veel andere gemeenten in Nederland, een thuis aan mensen die op de vlucht zijn voor oorlog en geweld. We nemen met het bieden van opvangplekken onze maatschappelijke verantwoordelijkheid.
- Wettelijke verplichting: Daarnaast moeten alle gemeenten bijdragen aan de opvang van asielzoekers. Dat staat in de Spreidingswet.
Is het opvangen van asielzoekers verplicht?
Ja, de Spreidingswet verplicht gemeenten om asielzoekers op te vangen.
Wat gebeurt er als Maasdriel niet meewerkt aan de opvang van asielzoekers?
Als Maasdriel geen opvangplekken voor asielzoekers realiseert, terwijl dat wel verplicht is, dan kan het ministerie van Veiligheid en Justitie uiteindelijk overgaan tot indeplaatstelling. Dit betekent dat het ministerie de wettelijke taak uitvoert namens de gemeente. In dat geval heeft de gemeente geen zeggenschap meer over waar een opvanglocatie wordt gerealiseerd en hoe deze wordt ingericht. De kosten hiervan zijn voor rekening van de gemeente.
Waarom staat de gemeente nu onder Actief Toezicht (Trede 3) van het ministerie?
Onder de Spreidingswet heeft elke gemeente een wettelijke plicht om een specifiek aantal opvangplekken te realiseren. Omdat onze gemeente de eerdere deadlines niet heeft gehaald, heeft het Ministerie van Asiel en Migratie ons op 'Trede 3' gezet. Hierover is meer te lezen in dit nieuwsbericht. Dit betekent dat het Rijk nu formeel meekijkt en de regie kan overnemen als wij zelf geen locaties aanwijzen.
Waarom werken gemeenten samen aan de opvang van asielzoekers?
De gemeenten Zaltbommel, Maasdriel en West Maas en Waal sloten begin 2024 een intentieovereenkomst om samen te werken aan de opgaven voor de Spreidingswet. Daarnaast blijven we in gesprek met andere regiogemeenten. Samenwerking met andere gemeenten zorgt ervoor dat we de gezamenlijke opgave goed oppakken. We hebben elkaar ook nodig om te voldoen aan de opgaven. Daarnaast kunnen we van elkaar leren en gebruik maken van betere, gedeelde voorzieningen.
Hoe wordt bepaald hoeveel asielzoekers Maasdriel moet opvangen?
Het Rijk stelt vast hoeveel opvangplaatsen benodigd zijn. Vervolgens wordt een verdeling gemaakt over provincies en gemeenten. Dit gebeurt op basis van het aantal inwoners en sociaal-economische kenmerken van een gemeente. Daarna gaan gemeenten in regio’s samen in overleg over wat een goede verdeling is om de opgave gezamenlijk op te pakken.
Waar komen de opvanglocaties en wanneer?
Dat is nog niet bekend. Eerst moet duidelijk zijn wat onze wettelijke taakstelling wordt, dus hoeveel asielzoekers Maasdriel moet opvangen. Naar verwachting is dit bekend in november 2026. Daarna gaan we op zoek naar een of meerdere geschikte locaties. We weten op dit moment niet hoelang dit gaat duren.
Wie verblijven er in een opvanglocatie?
In een opvanglocatie verblijven mensen die asiel hebben aangevraagd in Nederland en in afwachting zijn van een beslissing op hun aanvraag. Het zijn mensen van verschillende leeftijden, achtergronden en nationaliteiten. Er zijn ook opvanglocaties speciaal voor jongere vluchtelingen (alleenstaande minderjarige vreemdelingen, oftewel amv’s).
Wie betaalt de opvang?
Opvanglocaties worden betaald door het Rijk. Er zijn verschillende financiële regelingen voor gemeenten die een opvanglocatie realiseren.